ซิกรุลลอฮฺอย่างบริสุทธิ์ใจและตามแบบฉบับ (สู่อีมานที่มั่นคง 76)

พี่น้องผู้ศรัทธาที่เคารพทั้งหลายครับ อัสสลามุอลัยกุมวะเราะห์มะตุลลอฮิวะบะเราะกาตุฮฺ 

การสรรเสริญอัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา หรือซิกรุลลอฮฺ เป็นประเด็นที่สำคัญมากนะครับในกระบวนการอิบาดะฮฺที่เราต้องปฏิบัติในชีวิตของเราซึ่งเป็นคุณลักษณะที่จะบ่งบอกถึงอีหม่านที่มั่นคงที่มีอยู่ในจิตใจของเรา ดังนั้นเราต้องพยายามพัฒนาการทำอิบาดะฮฺชนิดนี้ให้บรรลุเป้าหมายและรับผลบุญอันใหญ่หลวงจากพระผู้เป็นเจ้า 

สิ่งสำคัญที่เราต้องพัฒนาอย่างต่อเนื่องในการสรรเสริญสดุดีอัลลอฮฺนั้นคือการซิกรุลลอฮฺด้วยเจตนารมณ์อันบริสุทธิ์ คือ ให้มีอิคลาศ ความบริสุทธ์ใจ ดังที่อัลลอฮฺตรัสไว้ว่า

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ
ความว่า “และเขาไม่ได้ถูกใช้ให้กระทำสิ่งหนึ่งสิ่งใดเว้นแต่ให้เคารพภักดีต่ออัลลอฮฺอย่างบริสุทธิ์ใจด้วยศาสนาอันเที่ยงธรรม” (ส่วนหนึ่งของอายะฮฺที่ 5 ซูเราะฮฺอัลบัยยินะฮฺ)

นั่นคือหน้าที่ของบ่าวของอัลลอฮฺทุกคน คือ การอิบาดะฮฺต่ออัลลอฮฺด้วยความบริสุทธิ์ใจ อัลลอฮฺไม่ได้ใช้ให้เราอิบาดะฮฺอย่างไม่มีรสชาติ อย่างไม่มีคุณลักษณะอันสวยงาม แต่พระองค์สั่งใช้ให้เราทำด้วยอิคลาศด้วยความบริสุทธิ์ใจซึ่งจะเป็นสิ่งที่ทำให้พระองค์ทรงตอบรับอิบาดะฮฺของเรา

สิ่งที่อัลลอฮฺทรงปรารถนานั้นคือ การที่เรายำเกรงอัลลอฮฺด้วยจิตใจ ทำอิบาดะฮฺด้วยจิตใจมิใช่ใช้อวัยวะต่าง ๆ อย่างการใช้ลิ้นในการซิกรุลลอฮฺโดยไม่มีอิคลาศ อัลลอฮฺได้ตรัสถึงความสำคัญในการตั้งเจตนาให้ดีให้ถูกต้องในการทำอิบาดะฮฺแม้กระทั่งในเรื่องการเชือดสัตว์กุรบานในอีดิลอัฎฮา

لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ
ความว่า “แท้จริงนั้นสำหรับเลือดหรือเนื้อของสัตว์ที่เราเชือดนั้นจะไม่ถึงอัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา แต่สิ่งที่จะถึงพระองค์นั้นคือความตักวาความยำเกรงจากพวกเจ้า” (ส่วนหนึ่งของอายะฮฺที่ 37 ซูเราะฮฺอัลัฮัจญ์)

นั่นคือสิ่งที่ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ก็เน้นย้ำตลอดด้วยถ้อยคำที่ยืนยันในเรื่องความสำคัญแห่งเจตนารมณ์อันดีงามในการทำอิบาดะฮฺ

إنَّما الأعْمَالُ بالنِّيَّةِ، وإنَّما لِامْرِئٍ ما نَوَى 
ความว่า “แท้จริงการกระทำทั้งหลายนั้นขึ้นอยู่กับเจตนา และสำหรับทุกคนก็จะได้ตามที่เขาตั้งเจตนารมณ์ไว้” (บันทึกโดยอัลบุคอรี)

มีความบริสุทธิ์ใจแค่ไหนก็จะได้ผลบุญแค่นั้น แต่สำหรับการตั้งใจหรือมีเจตนารมณ์ที่ดีนั้นเราต้องเตรียมปรับให้อยู่ในสายกลางคือไม่ระแวงหรือกังวลเกี่ยวกับความบริสุทธิ์ใจจนกระทั่งทำให้เราละทิ้งความดีหรือไม่กระทำอิบาดะฮฺอันเนื่องจากเกรงว่าจะไม่มีเจตนารมณ์ที่ดีและบริสุทธิ์ สิ่งเหล่านี้เป็นลักษณะที่บรรดาอุละมาอ์ นักปราชญ์โดยเฉพาะบรรดาสลัฟได้เตือนว่าอย่ากระทำเช่นนี้ 

อิมามอัลฟุฎ็อยล์ อิบนุ อิยาฎ ได้กล่าวว่า “การที่จะละทิ้งการงาน หรือไม่กระทำสิ่งหนึ่งสิ่งใดอันเนื่องจากเกรงว่าคนจะเห็นคนจะว่าหรือเกรงว่าเมื่อกระทำต่อหน้าบางคนนั้นเราจะมีลักษณะของการโอ้อวด เช่นนั้นก็ถือว่าเขาได้โอ้อวด (ริยาอ์) แล้ว และการกระทำที่เราเจตนาทำให้คนอื่นเห็น นั่นคือการตั้งภาคี (ชิรก์)” หมายความว่าอวดการงานของเราให้คนเห็นเพื่อแสวงหาการยกย่องหรือการสรรเสริญจากผู้อื่น แต่อิคลาศที่เราต้องแสวงหาคือการที่ทำโดยไม่เกรงมนุษย์และทำโดยไม่ต้องการอวดมนุษย์

บางคนบอกว่า “จะให้อ่านอัลกุรอานต่อหน้าคนนั้นจะเหมือนการอวดผู้อื่นเช่นนั้นก็อย่าอ่านดีกว่า” นี่คือแผนของชัยฏอนมารร้ายเพื่อให้เราหลีกเลี่ยงจากการทำอิบาดะฮฺ แต่อีกประเภทนึงก็บอกว่า “อ่านต่อหน้าผู้คนไปเลยพวกเขาจะได้สรรเสริญเรา” เช่นนี้ก็คือริยาอ์ เป็นการอวด เพราะฉะนั้นเราก็ต้องพยายามหลีกเลี่ยงจากสองลักษณะเหล่านี้ คือการที่ทำโดยโอ้อวดหรือการละทิ้งโดยเกรงว่าจะถูกกล่าวหาว่าอวดคนอื่น ทั้งสองลักษณะนี้เราต้องหลีกเลี่ยงและเจตนาของเราก็ต้องปราศจากสองสิ่งนี้ 

หากว่ามนุษย์ทุกคนระแวงหรือกังวลในการที่คนอื่นจะมองเขาจะกล่าวหาว่าเขาชอบอวดในการทำอิบาดะฮฺ เช่นนั้นก็จะไม่มีการงานใดที่เหลือให้เรากระทำได้โดยปราศจากการอวดเลย หากว่ามนุษย์ทุกคนได้กังวลตรงนี้ก็จะเกิดการวัสวาสหรือการกระซิบกระซาบจากชัยฏอนมารร้ายหรือจากนัฟซูของเขาเอง เช่นว่าอย่าละหมาดตรงนี้เดี๋ยวคนจะหาว่าโอ้อวด อย่าบริจาคตรงนี้เดี๋ยวเขาหาว่าเราอวด อย่าอ่านอัลกุรอานตรงนี้เดี๋ยวเขาหาว่าเราอวด ถ้าจะกังวลเช่นนี้ก็จะไม่มีโอกาสได้ทำอิบาดะฮฺเป็นอันขาด 

สิ่งสำคัญที่เราต้องตระหนักก็คือการปรับเจตนานั้นเป็นเรื่องเล็กน้อยหรือสะดวกง่ายดาย ก่อนจะเริ่มทำอิบาดะฮฺเราก็ต้องตั้งเจตนาให้ดีว่าที่เรากระทำตรงนี้เราทำเพื่ออัลลอฮฺนะไม่ได้ทำเพื่อใครอื่น และสิ่งที่จะสร้างความอิคลาศหรือความบริสุทธิ์ใจในพฤติกรรมของเราต่าง ๆ นั้นเราก็พยายาม เมื่อมีการต่อสู้การกระซิบกระซาบของชัยฏอนนั่นแสดงว่าเราได้ทำหน้าที่แล้ว เราละหมาดที่มัสญิดแล้วเห็นบางคนกำลังมองอยู่เราก็พยายามที่จะปรับการละหมาดให้คนอื่นเห็นว่าเราละหมาดเรียบร้อย ละหมาดถูกต้อง นี่ก็เป็นการอวด แต่ถ้าเราเริ่มต่อสู้ว่าการที่เราละหมาดเรียบร้อยนั้นเราทำเพื่ออัลลอฮฺ คนอื่นไม่มีผลบุญที่จะมาให้เราหรอก และไม่มีสิ่งใดที่เราจะได้จากมนุษย์ทั้งสิ้น เราจะได้จากอัลลอฮฺเท่านั้น การที่เราคิดหรือนึกแบบนี้นั่นคือการต่อสู้และไม่ต้องคิดมากนะครับ คิดง่าย ๆ และปรับเจตนาง่าย ๆ เพราะศาสนาเป็นเรื่องง่าย

แต่คนที่จะคิดมากในเรื่องเหล่านี้และจะหลงจากการกระซิบกระซาบของชัยฏอนมารร้ายเขาก็มักจะไม่ทำอะไรเลย เพราะฉะนั้นเรื่อง การปรับเจตนาให้ดีให้มีอิคลาศในการซิกรุลลอฮฺนั้นเป็นเรื่องที่สำคัญเพื่อให้ลิ้นของเราลื่นด้วยการซิกรุลลอฮฺ เพื่อให้ลิ้นของเรานั้นสามารถขยับตลอดกาลด้วยการสรรเสริญอัลลอฮฺเพื่อแสวงหาความสุขของเราที่เราต้องรู้สึกเมื่อซิกรุลลอฮฺ
เราขยับลิ้น ขยับฝีปากในการที่จะสรรเสริญสดุดีพระผู้เป็นเจ้าของเราเพื่อแสดงให้ตัวเราเองรู้สึกว่าเราอยู่กับอัลลอฮฺ และอย่าให้เราซิกรุลลอฮฺเหมือนว่าเราอยู่กับมนุษย์เพราะนั่นอาจเป็นลักษณะของการซิกรุลลอฮฺที่ไม่มีคุณค่าหรือไม่มีผลบุญ 

เพราะฉะนั้น การที่จะสรรเสริญอัลลอฮฺด้วยเสียงดังหรือเสียงเบา อุละมาอ์ได้บอกว่าสำหรับมนุษย์บางคนในบางกรณีหรือบางสถานการณ์อาจจะใช้เสียงดังดีกว่า ใช้เสียงดังเพื่อเป็นการตักเตือนคนอื่น เพื่อให้สถานการณ์นั้นมีชีวิตชีวาด้วยการซิกรุลลอฮฺ หรือให้สถานการณ์ที่อาจจะหลงลืมอยู่ในการกระทำที่เลวร้าย ให้เขาได้รำลึกถึงอัลลอฮฺ เมื่อได้ยินซิกรุลลอฮฺแล้วเขาจะได้ระลึกหรือสำนึกตัวและเลิกความชั่วด้วยการซิกรุลลอฮฺอย่างเสียงดัง เช่นเราเข้าไปนั่งกับคนที่กำลังนินทาผู้อื่น เราก็ซิกรุลลอฮฺด้วยเสียงดังเขาจะได้รู้สึกว่าเราไม่เห็นด้วยกับเขา หรือเข้าไปอยู่ในสถานที่ซึ่งมีบางอย่างขัดกับหลักการที่สร้างความผิดให้เกิดขึ้นในอารมณ์ในความรู้สึกของเรา เช่นบางคนที่ฟังเพลงฟังดนตรีดูโทรทัศน์ดูหนังดูละครเราก็ไม่เห็นด้วยกับเขา เราก็ซิกรุลลอฮฺแบบดังให้เขารู้ว่าเราไม่เห็นด้วย สิ่งเหล่านี้ที่ทำให้เราซิกรุลลอฮฺด้วยเสียงดังได้ 

แต่ที่ดีสำหรับคนที่ไม่สามารถปรับอิคลาศหรือเจตนารมณ์ของเขาได้ หรือการซิกรุลลอฮฺโดยที่จะทำให้ผู้อื่นถูกรบกวนจากการกระทำของเขา เช่นเข้าไปในมัสญิดแล้วมีคนอ่านกุรอานมีคนละหมาดก็ไม่ควรที่จะซิกรุลลอฮฺเสียงดังจะได้ไม่รบกวนผู้อื่น ให้ซิกรุลลอฮฺให้เขาได้ยินเองก็พอเพียง

แต่มีเรื่องสำคัญคือการซิกรุลลอฮฺโดยไม่ใช้ลิ้นเลยนั้นอาจทำให้เราไม่ได้รับผลบุญ อิมามนะวะวีกล่าวว่า “พึงทราบเถิดการซิกรุลลอฮฺที่มีบทบัญญัติให้ศาสนาให้กระทำหรือให้กล่าวแม้ว่าในหรือนอกการละหมาด แม้จะเป็นซิกรุลลอฮฺวาญิบที่จำเป็นต้องกล่าวหรือมุสตะหับที่ส่งเสริมให้กล่าวจะถือว่าโมฆะ ไม่ถูกนับ ไม่มีผลบุญ เว้นแต่ต้องมีการขยับลิ้นต้องใช้ลิ้นจนกระทั่งตนเองได้ยินเสียงนิดหน่อย” 

อิมามเชากานีกล่าวว่า “การขยับลิ้นนั้นเป็นเรื่องแน่นอนที่มีอิจญ์มาอ์ มติเอกฉันท์จากปวงปราชญ์ แต่การที่จะให้ตนเองได้ยินนั้นไม่เป็นวาญิบไม่ถือว่าจำเป็นแต่สมควรกระทำเมื่อซิกรุลลอฮฺ”

แต่การซิกรุลลอฮฺเช่นคนที่ละหมาดและอ่านฟาติฮะฮฺโดยไม่ขยับลิ้นและริมฝีปากเลยเช่นนี้เป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง การขยับลิ้นและริมฝีปากเป็นลักษณะที่เราต้องปฏิบัติมิเช่นนั้นก็จะไม่ถือว่าเป็นการอ่านเพราะการอ่านนั้นต้องใช้ลิ้น นี่คือลักษณะหรือเงื่อนไขการซิกรุลลอฮฺที่เราต้องเตือนกัน

สำหรับคนที่ซิกรุลลอฮฺต่ออัลลอฮฺด้วยบทบัญญัติที่มีอยู่ในหลักการศาสนาเราก็ต้องปฏิบัติตามหลักการศาสนา เช่นนบีสอนให้กล่าว “สุบฮานัลลอฮฺ วัลฮัมดุลิลลาฮฺ อัลลอฮุอักบัร” อย่างละ 33 ครั้ง แล้วกล่าว “ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮฺ วะห์ดะฮู ลาชะรีกะละฮฺ ละฮุลมุลก์ วะละฮุลฮัมด์ วะฮุวะอะลากุลลิชัยอินเกาะดีร” 1 ครั้ง หลังการละหมาดฟัรฎูทุกเวลา เมื่อท่านนบีกำหนดจำนวนการซิกรุลลอฮฺเช่นนี้เราก็ต้องปฏิบัติตามนั้นและอย่าถือว่าทำมากหรือทำน้อยจะดีกว่า แต่ให้ทำเท่าที่ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ส่งเสริมหรือสั่งไว้ แต่ส่วนการซิกรุลลอฮฺที่ศาสนาเปิดไว้ให้เรากล่าวโดยไม่จำกัด เราก็สามารถปฏิบัติโดยการตั้งจำนวนเองได้ แต่หากเป็นเรื่องที่ศาสนากำหนดจำนวนไว้เราก็ต้องปฏิบัติตามนั้น นั่นคือการเคารพภักดีอย่างแท้จริงต่ออัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา

เฉกเช่นเดียวกันกับการละหมาด ศาสนากำหนดให้ละหมาดซุฮฺริ 4 ร็อกอะฮฺ เราจะละหมาด 5 หรือ 6 โดยคิดว่ายิ่งเพิ่มยิ่งดีนั้นไม่ใช่ เพราะสิ่งที่ศาสนากำหนดไว้เราก็ต้องปฏิบัติตามนั้น แต่หากเป็นสิ่งที่ศาสนาไม่ได้กำหนดและเปิดกว้างให้กล่าวตามสบายตามความสามารถ เช่นการกล่าว “สุบฮานัลลอฮิวะบะฮัมดิฮี” หรือการกล่าว “ลาอิลาฮะอิลลัลลอฮฺ วะห์ดะฮู ลาชะรีกะละฮฺ ละฮุลมุลก์ วะละฮุลฮัมด์ วะฮุวะอะลากุลลิชัยอินเกาะดีร” หรือการกล่าว “สุบฮานัลลอฮิวะบิฮัมดิฮี สุบฮานัลลอฮิลอะซีม” ท่านนบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม บอกว่ายิ่งกล่าวเยอะยิ่งดี ยิ่งกล่าวมากยิ่งมีผลบุญมาก นั่นเป็นสิ่งที่เราจะเตือนกันในช่วงนี้ในการซิกรุลลอฮฺอย่างมีประสิทธิภาพอย่างมีคุณภาพเพื่อพัฒนาอิบาดะฮฺของเราสู่ความถูกต้องสู่ลักษณะอันสวยงามซึ่งเป็นสาเหตุที่จะทำให้เราได้รับผลบุญอันใหญ่หลวงจากอัลลอฮฺ สุบฮานะฮูวะตะอาลา 

ฝากไว้กับพี่น้องเพียงเท่านี้นะครับวัสสลามุอะลัยกุมวะเราะห์มะตุลลอฮิวะบะเราะกาตุฮฺ

เรียบเรียงจาก สู่อีมานที่มั่นคง ครั้งที่ 76, ชัยคฺริฎอ อะหมัด สมะดี
ผู้เรียบเรียง อบูซัยฟุลลอฮฺ